Alucra ilçesi Subaşı (Yanos) köyün’de teknolojiye inatla ayakta duran su değirmeni adeta nostalji yaşatıyor. Yapılış tarihi bilinmeyen, Su değirmeni yemyeşil çevresi ve su sesiyle de köylülerini eskiye götürüyor.
30 yıl öncesine kadar sıkça kullanılan su değirmenleri son birkaç yıldır tamamen unutuldu. Alucra ilçesi Subaşı köyündeki su değirmeni inatla hala hizmet veriyor. Su değirmenin yapılış tarihi köyün kuruluş tarihi ile aynı, yani yaklaşık 100 sene den fazla olduğu söyleniyor. 100 yılın üzerindeki bu su değirmeni hala un öğütüyor. Bütün köylülerin ortak kullanıma açık olan su değirmeni eski günlerde olduğu gibi nostalji yaşatıyor.


Köylüler çuvallar içinde olan, arpa ve buğdaylarını öğütülmeleri için boşalttıktan sonra değirmen de bulunan fırında ekmeklerini pişiriyorlar ya da değirmenin etrafında gezintiye çıkıyor ve coşkuyla akan su sesiyle hayallerinde eski günleri yaşatıyorlar. Su enerjisine bağlı olarak çalışan ve yel değirmeninde olduğu gibi yakıt harcamadan çalışan değirmen türüdür. MÖ 100 yılında Eski Yugoslavya ve Arnavutluk'ta ilk kez kullanılmaya başlandı. Bunların çalışması için çok hızlı akan nehirler gerekiyordu. Bunun için su değirmenleri nehir kenarlarına kuruludur.

Çocukluğu bu köyde ve değirmende geçiren Mustafa Tütüncü dede ve Kadem Tütüncü nine, su değirmeninden bir gün bile ayrılmadığını su sesi ve çarkların kulak çınlatan sesi arasında huzur bulduğunu söylediler.

Arkları insan gücüyle temizleyen Mustafa Tütüncü dede, suyun belli gücü alabilmesi için büyük bir titizlik gösteriyor. Sabah erkenden değirmene gelerek, Suyun çarkları çalıştırmasıyla birlikte başlıyorlar ve gün boyu devam eden uğraşlarla zevkli ve bir o kadar da yorucu ve uğraştırıcı olduğunu söylüyorlar… Çünkü sürekli tıkanan ark yolunun sürekli temizlenmesi gerekiyor..

Tarihe şahitlik eden su değirmenleri İki yassı taş arasında ezilen buğday tanelerinden un elde etmeyi başaran insan zekâsı bu işlemi geliştirdi ve o günün şartlarında aç kalmamayı başardılar. Bu su değirmenleri, gelişen teknolojiye boyun eğerek bir bir yok oldu. Su kuvvetiyle çalışan değirmenin en önemli özelliklerden birisi su arkının uzun olması. Özel yapılan düzenekten çıkan su basınçla çarptığı çarkı hızla döndürüyor ve çarkın ortasından değirmen içine uzanan direğin ucunda öğütücü taşları çeviriyor.

Değirmen taşı denilen taşlar iki adet olup alttaki taş sabit, üstteki taş döner şekilde tasarlanarak yapılıyor.Mustafa Dede ve Kadem Nine,ömrünün sonuna kadar bu işi yapacağını belirttiler, kendilerinin öldükten sonra bu işin kaybolmamasını söylediler.
En azından bu su değirmen eskisi gibi kullanılmasa da, gelecek nesilin bunu unutmaması adına bakımı yapılmalı ve eski tarihi bir eser hassasiyeti gösterilmelidir.


www.alucra.com